Türkiye’de Çifte/Çapraz Kotasyon İle Spot Bitcoin Borsa Yatırım Fonu
Türkiye, Orta Doğu’nun en büyük kripto varlık piyasası.
136,8 milyar Amerikan Doları zincir-üstü işlem hacmi (Tem. 2023 – Haz. 2024)
Chainalysis’in yayımladığı 2024 Kriptopara Coğrafyası Raporu, Türkiye’nin son 12 aylık ölçüm döneminde 136 milyar Amerikan Doları’nı aşan kripto varlık girişiyle dünya genelinde 7’nci, Orta Doğu & Kuzey Afrika (MENA) bölgesinde ise açık ara 1’inci sırada yer aldığını gösteriyor.
MENA’daki tüm faaliyetlerin yaklaşık %40’ı
Aynı dönemde MENA bölgesine toplam giriş 338,7 milyar Amerikan Doları. Bölgeye giren her beş kripto dolarından ikisi Türk cüzdanlarına veya borsalarına ulaştı.
En yakın bölgesel rakipler çok geride
- Birleşik Arap Emirlikleri: 30 milyar Amerikan Doları’nın üzerinde hacim (MENA’da 3’üncü).
- Fas: 12,7 milyar Amerikan Doları (küresel adaptasyon endeksinde MENA’dan listeye giren ikinci ülke).
- Suudi Arabistan bölgenin en hızlı büyüyen pazarı olsa da, üç haneli artış oranına rağmen Türkiye’nin hâlâ çok gerisinde.
Türkiye’nin hâkimiyetinin nedenleri
- Enflasyona karşı koruma: Çift haneli TÜFE ve zayıflayan Türk Lirası, tasarruf sahiplerini stabil koinler ve Amerikan Doları bazlı varlıklara yöneltiyor.
- Geniş borsa ekosistemi: 70’ten fazla yerli ve yabancı kripto borsası Türk kullanıcılarına hizmet vererek yüksek likidite sağlıyor.
- Perakende + profesyonel karışım: Türkiye’de transferlerin %43’ü “profesyonel büyüklükte” (10 bin – 1 milyon Amerikan Doları); bu oran MENA’daki diğer ülkelerden daha yüksek ve hem aktif işlem masalarını hem de güçlü orta sınıf katılımını gösteriyor.
TÜRKİYE’DE ÇİFTE/ÇAPRAZ KOTASYON İLE SPOT BITCOIN BORSA YATIRIM FONU MÜMKÜN MÜ?
Bu sorunun detaylarına girmeden önce, spot Bitcoin borsa yatırım fonlarının (BYF) kendi menşe borsaları dışındaki başarılı çifte/çapraz kotasyon (cross-listing) örneklerine göz atmak yararlı olur.
| Ülke / Borsa & kod | Uygulanan yapı | İşleme açılma tarihi | Temel özellikler |
|---|---|---|---|
| Brezilya “IBIT39” (B3) | Brezilya Depo Sertifikası (BDR): ABD’deki IBIT paylarının temsilen ihracı | 1 Mart 2024 | Brezilyalı yatırımcılar, NYSE Arca’da işlem gören IBIT’e B3 üzerinden erişiyor. Yıllık yönetim ücreti %0,25. |
| Almanya, Fransa & Hollanda “IB1T” (Xetra & Paris) “BTCN” (Amsterdam) | Spot Bitcoin teminatlı borsa ürünlerinin (ETP) doğrudan çoklu listelemesi | 25 Mart 2025 | Deutsche Börse Xetra ile iki Euronext piyasasında aynı anda kote edildi; 2025 sonuna dek geçici ücret indirimiyle toplam gider oranı %0,15 |
Bu uygulamalar, Orta Doğu’nun en büyük kripto pazarı olan Türkiye için Borsa İstanbul’da (BIST) spot Bitcoin BYF’nun çifte/çapraz kotasyon yoluyla işlem görmesine dair olumlu bir temel oluşturuyor. Türkiye’de çifte/çapraz kotasyon kuralları ve 2024 yılında yapılan değişiklikler sonucunda kripto varlıklara dair kanun seviyesindeki hukuki altyapı Sermaye Piyasası Kanunu sayesinde mevzuatımızda mevcut ancak bu tip bir BYF’nu hayata geçirmek için bir ihraççı başvurusu ve Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) onayı gerekiyor.
İzlenecek yol haritası
- Türkçe izahname hazırlanması ve başvurusu
Yerli bir portföy yönetim şirketi IBIT gibi hâlihazırda onaylı yabancı bir spot Bitcoin BYF’na dayalı BYF için “basitleştirilmiş izahname” sunmalı. - SPK onayı
SPK, (a) izahnameyi onaylamalı ve (b) bir yabancı menşe borsayı (NYSE Arca gibi) bu BYF sınıfı için “kabul edilmiş yabancı piyasa” olarak tanımalı. - BIST kotasyonu
SPK onayının ardından BIST, fona Türk ISIN’i ve örnek olarak “IBIT.TK” gibi bir kod tahsis eder, ilk işlem gününü belirler ve piyasa yapıcılarını atar. - Takas ve saklama altyapısı
Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) ile Takasbank, BYF’nun yabancı saklama kuruluşuyla bağlantı kurarak BIST’te ihraç edilen her payın alttaki ABD hisseleri veya Bitcoin rezervleriyle bire bir eşleşmesini sağlar. - Kamuya duyuru ve işlem başlangıcı
İhraççı, SPK’nın periyodik bülteninde ve BIST “Duyurular” akışında lansman bildirimini yayımlar. İkincil piyasa işlemleri bu aşamadan sonra başlar.