İleri Tarihli Çeklerde “Erken İbraz Geçersizdir” Kuralının Süresi 31.12.2028 Tarihine Kadar Uzatıldı: Piyasaya Etkileri

19.12.2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7566 sayılı Kanun ile, Çek Kanunu Geçici Madde 3/f.5’te yer alan “üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için muhatap bankaya ibrazı geçersizdir” hükmünün süresi 31.12.2025 tarihinden 31.12.2028 tarihine kadar uzatıldı.

Bu uzatma, ileri tarihli çeklerin Türkiye’de fiilen kredi aracı gibi kullanılması rolünü doğrudan etkiliyor.

Bu hüküm olmasaydı (ya da süresi uzatılmasaydı) ticari hayatta ne olurdu?

Türk Ticaret Kanunu m. 795/2 uyarınca, “Düzenlenme günü olarak gösterilen günden önce ödenmek için ibraz olunan çek, ibraz günü ödenir.” 

“Erken ibraz yasağı” olmasaydı, elinde ileri tarihli çek olan bir alacaklı (çek hamili)  çek üzerindeki tarihten önce de bankaya gidip ödeme talep edebilirdi ve hesapta karşılık varsa bankadan ödemesini alabilirdi.

Çek hamili bu şekilde erken ibraz yapınca, keşideciyi/borçluyu zor durumda bırakabildiği için Türkiye’deki ekonomik koşullar sebebiyle bu konuda hukuki düzenleme ihtiyacı doğdu.

Dolayısıyla kural olmasaydı, erken ibraz:

*özellikle kriz/stres dönemlerinde (borçlunun ödeme gücüne dair şüphe oluştuğunda) bir “riskten kaçınma” refleksi olarak daha sık görülebilirdi.

*çekin ciro ile el değiştirmesi halinde, yeni hamilin önceki “vade teamülü”ne bağlı hissetmemesi nedeniyle erken ibraz motivasyonu artabilirdi. 

*piyasada “her an erken ibraz gelebilir” algısı nakit tutma, limitleri kısma, çekle vadeli satış iştahını azaltma gibi davranışları değiştirirdi.

Uzatma neden yapıldı? 

7556 sayılı Kanunun gerekçesinde belirtildiği üzere: 

• Düzenleme sayesinde borçlu ödemelerini bu uygulamaya göre planlayabiliyor.
• Uzatma olmazsa 01.01.2026’dan itibaren erken ibraz mümkün hale gelecek ve karşılık varsa ödeme zorunlu olacaktı.
• Bu durum, çek hesabı sahipleri açısından likidite sorunu doğurarak, piyasa akışını sekteye uğratabilirdi.
• Çekin ciro yoluyla el değiştirmesinin yaygınlığı nedeniyle tek bir çekin ödenmemesi birden fazla mağdur yaratabilirdi.
• Bu nedenle ticaretin sürdürülebilirliği ve nakit akış planlaması için süre 31.12.2028’e uzatıldı.

Alacaklılar ve alacak planlaması yapanlar için öneriler

1. İleri tarihli çek alan taraf, artık 31.12.2028 tarihine kadar “erken ibraz” ile korunma refleksini hukuken kullanamayacağı için teminat/garanti/limit kurgusunu daha dikkatli kurmalı.
2. Çek kabul politikalarında, çekin “kredi fonksiyonu”nu zaten taşıdığı kabul edilerek; bono/teminat mektubu/rehin gibi araçlarla karma yapı düşünülmeli. 
3. Ciro ile gelen çeklerde, önceki ticari anlaşmayı bilmeden hareket eden yeni hamil kaynaklı riskleri azaltmak için iç kontrole ve sözleşmesel kayıtlara önem verilmeli.